Podstawowe informacje o metodach leczenia i zasadach kwalifikacji

Otyłość jestprzewlekłą i postępującąchorobą ogólnoustrojową charakteryzującą się nadmiernym gromadzeniem tkanki tłuszczowej – u kobiet powyżej 25% masy ciała
a u mężczyzn powyżej 15% masy ciała, w efekcie czego dochodzi do znacznego upośledzenia funkcjonowania organizmu. Przede wszystkim jednak, prowadzi do zwiększenia ryzyka zachorowalności oraz śmiertelności z powodu chorób układu krążenia, a także wielu innych powikłań, między innymi:

  • Nadciśnienie tętnicze
  • Miażdżyca tętnic ( choroba niedokrwienna serca, udar mózgu)
  • Cukrzyca typu 2
  • Dyslipidemia
  • Zespół bezdechu sennego
  • astma
  • Choroba zakrzepowo zatorowa
  • Refluks żołądkowo-przełykowy
  • Stłuszczenie wątroby
  • Nietrzymanie moczu
  • Torbielowatość jajników
  • niepłodność
  • Nowotwory – rak jelita grubego, prostaty, jajnika, piersi, trzonu macicy.

Ryzyko to wzrasta wraz ze wzrostem wskaźnika masy ciała. Przy BMI >40 wynikające z otyłości powikłania stają się groźne dla życia.

BMI = waga (kg) / wzrost2 (m2)
KLASYFIKACJA BMI RYZYKO CHORÓB DODATKOWYCH
niedowaga <18,5 niskie
prawidłowa waga 18,5-24,9 przeciętne
nadwaga 2,05-29,9 podwyższone
otyłość Io 3,00-34,9 umiarkowane
IIo 35,0-39,9 poważne
IIIo ≥40 Bardzo poważne

Ryzyko występowania chorób dodatkowych wraz ze wzrostem BMI

 

Otyłość jest jednym z najbardziej widocznych, i niestety równocześnie najbardziej lekceważonych problemów zdrowotnych.

Ze względu na wysoki wskaźnik rozpowszechnienia otyłości oraz niezwykle dynamiczny jego wzrost, otyłość staje się swoistą epidemią ogólnoświatową.

Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization) nakazała leczenie otyłości, kiedy w 1996 roku opracowano prognozy mówiące, iż w 2030 roku liczba osób otyłych sięgnie 600 milionów. Obecnie na Świecie problem otyłości i nadwagi dotyka 1,6 miliarda osób z czego na otyłość choruje przeszło 522 miliony osób.

W Polsce wyniki badań NATPOL III wskazują, że 53 % dorosłych Polaków ma nadwagę lub otyłość, przy czy czym w populacji w wieku powyżej 45 lat odsetek wzrasta aż do 77%. Oznacza to, że już dwóch na trzech dorosłych Polaków ma nadwagę, lub otyłość, co stanowi około 1 milion chorych.

Diagnostyka otyłości

Najprostszym i jednocześnie najczęściej stosowanym wskaźnikiem do określenia stopnia otyłości jest Wskaźnik Masy Ciała – BMI ( Body Mass Indeks) zwany też wskaźnikiem Queteleta. Do obliczeń potrzebna jest jedynie znajomość masy ciała, którą dzieli się przez wzrost do kwadratu.

BMI=waga(kg)/wzrost2(m)2

(wzór)

Według WHO o nadwadze mówi się, kiedy BMI mieści się w przedziale 25,0 do 29,9 (kg/m2), a gdy BMI ≥ 30 mamy do czynienia z otyłością.

BMI Klasyfikacja WHO
<16,0 wygłodzenie
16,0 – 16,9 Wychudzenie (spowodowane np. ciężką chorobą lub anoreksją)
17,0 – 18,9 niedowaga
18,5 – 24,9 waga prawidłowa
25,0 – 29,9 nadwaga
30,0 – 34,9 otyłość Io
35,0 – 39,9 otyłość IIo – kliniczna
≥40 otyłość IIIo – olbrzymia

Klasyfikacja otyłości wg BMI

Otyłość olbrzymia stanowi niebywały problem, dlatego chorych tych należy objąć skutecznym leczeniem, które powinno być nastawione nie tylko na zredukowanie wagi, ale także na ustąpienie wynikających z otyłości powikłań oraz poprawę zaburzeń metabolicznych. Nie bez znaczenia jest poprawa stanu psychicznego i jakości życia.

 

Leczenia otyłości

Otyłość powinno się leczyć dwutorowo: zachowawczo poprzez stosowanie odpowiedniej diety, która ma na celu uzyskanie ujemnego bilansu energetycznego, modyfikację zachowań, zwiększenie aktywności fizycznej czy farmakoterapięoraz chirurgicznie. Wytyczne American Society for Metabolic and BariatricSurgery wskazują, że u osób cierpiących na otyłość olbrzymią chirurgiczne leczenie otyłości ( CHLO) jest jedyną i udokumentowaną metodą leczenia prowadzącą do trwałego ubytku masy ciała. Oczywiście CHLO nie zastępuje leczenia zachowawczego, ale jest jego uzupełnieniem i powinno być wdrożone u chorych, u których redukcja masy ciała lub jej utrata ma nietrwały charakter pomimo leczenia zachowawczego.

Do leczenia operacyjnego kwalifikowani są głównie pacjenci pomiędzy 18 a 60 rokiem życia, lecz granice wieku mogą być w uzasadnionych przypadkach obniżone lub podwyższone, przy czym u chorych po 60 roku życia jako, że podstawowym celem operacji jest poprawa jakości życia a nie jego wydłużenie, przewaga korzyści wynikających z wykonanego zabiegu nad ryzykiem operacji powinna być wyraźna.

 

Wskazania chirurgicznego leczenia otyłości u dorosłych

  1. BMI ≥ 40.
  2. BMI pomiędzy 35 a 40 z występującymi chorobami towarzyszącymi, które dzięki wywołanej zabiegiem chirurgicznym utracie masy ciała ustąpią bądź ulegną poprawie.
  3. Jeżeli w/w wartości BMI chory uzyskał w przeszłości i po znaczącym ubytku masy ciała w wyniku leczenia zachowawczego zaczął ponownie tyć.
  4. Brak skuteczności długotrwałego leczenia zachowawczego.

 

Przeciwwskazania do operacji bariatrycznej

  1. Ciężkie schorzenia układy krążeniowo-oddechowego lub inne choroby zagrażające życiu w krótkim okresie czasu.
  2. Uzależnienie od alkoholu, leków lub narkotyków.
  3. Zaburzenia osobowości, ciężka depresja i inne niestabilne zaburzenia psychiczne
  4. Brak właściwej opieki medycznej.
  5. Niezdolność do sprawowania opieki nad samym sobąlub brak wsparcia ze strony rodziny przez dłuższy czas.
  6. BMI ≥ 65 – ze względu na dużo powikłań u takich pacjentów zalecane jest by
    w pierwszym etapie leczenia założono balon żołądkowy na okres 6 miesięcy, a wykonanie operacji dopiero po 20-30 kilogramowym ubytku wagi.

 

Metody chirurgicznego leczenia otyłości patologicznej

Wykonywane techniki operacji bariatrycznych dzieli się na ograniczające i wyłączające.

Operacje o charakterze ograniczającym–są to wszystkie metody powodujące ograniczenie objętości posiłku, a możliwe jest to dzięki zmniejszeniu pojemności żołądka. Operacje te nie zakłócają przyswajania składników odżywczych. Wśród nich wyróżnia się:

  1. Laparoskopową rękawową resekcję żołądka ( LSG -laparoscopicsleevegastrectomy )
  2. Laparoskopowe przewiązanie żołądka opaską regulowaną (LAGB-laparoscopicadjustablegastricbanding )
  3. Pionową opaskową plastykę żołądka( VGB – verticalbandedgastroplasty)

Operacje wyłączające poprzez wyłączenie odcinka przewodu pokarmowego z pasażu treści pokarmowej skracają proces trawienia i powodują kontrolowane zaburzenia wchłaniania. Należą do nich:

  1. Wyłączenie żółciowo trzustkowe (BPD – biliopanceaticdiversion)
  2. Wyłączenie żółciowo trzustkowe z przełączeniem dwunastniczym ( BPD-DS. – biliopancreaticdiversion with duodenalswitch).

Techniki te obecnie nie są zbyt często wykonywane, ze względu na zwiększone ryzyko powikłań w okresie okołooperacyjnym.

Oddzielną grupę zabiegów bariatrycznych stanowią operacje łączące mechanizmy ograniczający i wyłączający. Główną zaletą tych technik jest długotrwały ubytek masy ciała przy mniejszym ryzyku niedoborów pokarmowych. Najczęściej wykonywaną w tej grupie operacją jest wyłączenie żołądkowe typu Roux-en-Y ( RYGB – Roux-en-Y gastric bypass) nazywane również ominięciem żołądkowym.

 

Laparoskopowa rękawowa resekcja żołądka

Zabieg polega na pionowym wycięciu znacznej części żołądka. Podczas operacji usuwa się około 80 % trzonu żołądka od strony krzywizny większej oraz dno w wyniku czego pozostaje około 150 ml. zbiornik w kształcie rękawa. Jest to stosunkowo prosty technicznie do wykonania zabieg, nie powoduje zaburzeń wchłaniania. Zaletą tej metody jest też fakt, że nie wymaga wykonania zespoleń jelita, a kiedy efekt jest niewystarczający można w późniejszym czasie wykonać operację wyłączającą. LSG może nie być zadowalającą techniką u pacjentów spożywających słodycze, jednak u zdecydowanej większości operowanych obserwuje się zadowalające wyniki oraz niewielką liczbę powikłań. Pamiętać należy, że zabieg ten jest nieodwracalny.

 

Laparoskopowe przewiązanie żołądka opaską regulowaną

Metoda dość popularna na świecie, najmniej inwazyjna i całkowicie odwracalna. Polega na założeniu wokół górnej części żołądka silikonowej opaski, którą wypełnia się solą fizjologiczną. Służy do tego port, umieszczony zazwyczaj pod lewym łukiem żebrowym tuż pod skórą. Poprzez wypełnienie opaski żołądek zostaje podzielony na dwie części. U góry powstaje zbiornik o pojemności 15-20 ml, a droga przejścia treści pokarmowej do dalszej części żołądka jest mocno ograniczona. Utrata wagi w pierwszym etapie leczenia nie jest duża, a odległe wyniki przedstawiają konieczność reoperacji u 40-60% chorych ze względu na nieutrzymanie zadowalającej masy ciała. Uważa się, że pacjenci z BMI < 40 mają największe szanse na uzyskanie zadowalających wyników tą metodą operacyjną.

 

Laparoskopowe Wyłączenie Żołądkowe

Obecnie najczęściej wykonywanymzabiegiem bariatrycznym jest ominięcie żołądkowe. Operacja polega na wydzieleniu niewielkiego zbiornika – objętość 15-20 ml w okolicy podwpustowej żołądka. Powstały maleńki żołądek łączy się z wydzieloną pętlą jelita cienkiego. Pozostała część żołądka, dwunastnica i początkowy odcinek jelita cienkiego zostają wyłączone z pasażu pokarmowego. Dzięki tak małemu żołądkowi objętość przyjmowanego jednorazowo pokarmu jest niewielka a z kolei wyłączenie pętli enzymatycznej upośledza wchłanianie. Niewątpliwie zaletą tej metody jest znaczna i trwała utrata wagi, również u pacjentów jedzących słodycze. Ubytek nadmiernej masy ciała po roku wynosi ok. 77% i utrzymuje się przez 10-14 lat. Jest to jednak metoda obarczona ryzykiem powstania dużych niedoborów pokarmowych i witaminowych. Pacjent musi być permanentnie suplementowany. Istniej ryzyko wystąpienia zespołu poposiłkowego skutkującego nudnościami i biegunką. Problemem pozostaje również niedostępna dla badania gastroskopowego część żołądka, co uniemożliwia wczesne wykrycie potencjalnej choroby nowotworowej czy owrzodzenia.

Facebook